الف:بخش مرکزی


بخش مرکزی شهرستان دشتستان مشتمل بر پنج دهستان به نام های دهستان حومه"دهستان اهرم"دهستان دالکی"دهستان پشت کوه و دهستان زیارت می باشد. بخش مرکزی شهرستان دشتستان از لحاظ تولیدات کشاورزی و محصولات دامی نقش بسیار مهمی را در اقتصاد برازجان ایفا می نماید.مهم ترین روستاهای تابع این بخش به قرار زیر می باشند.

۱-بوشکان

بوشکان مرکز دهستان پشتکوه است.این روستا در منطقه کوهستانی بهارستان شهرستان دشتستان واقع شده و از آب و هوای معتدل برخوردار است.این روستا در دشتی نسبتا وسیع قرار گرفته که از هر طرف محصور در کوه ها است و از طریق دو جاده شوسه خاکی با برازجان در ارتباط است . اهالی بوشکان بیشتر به کار دامپروری و کشاورزی اشتغال دارند.مهمترین محصولات کشاورزی آن گندم"جو و مرکبات.از تولیدات دستی بوشکان ((قالی بافی))را میتوان نام برد.در بوشکان از قدیم الایام کارگاه های قالی بافی دایر بوده که اهالی بخصوص زنان هنرمند در آن ها به کار قالی بافی اشتغال دارند.مهمترین روستا های اقماری بوشکان عبارتند از:ایل شهر"تنگ زرد"خون(نور آباد)"شاه پسر مرد"درنگ"شلدان"طلحه"فاریاب"کلمه"امامزاده بده"شاهیجانی"می باشد.

۲-دالکی

دالکی مرکز دهستانی به همین نام است . شهر د الکی در فاصله ۲۰کیلومتری شمال شرق برازجان و در دامنه کوه قرار دارد و جاده بوشهر-برازجان-شیراز-از آن میگذرد.رودخانه دالکی به فاصله ۴کیلومتری این شهر جریان دارد. اهالی دالکی بیشتر کشاورز و دام پرور هستند. مهمترین محصولات آن عبارت هستند از:خرما"شیره خرما"گندم"جو"تنباکو"صیفی جات و سبزی خوردنی. خرمای دالکی از نوع مرغوب می باشد ودر سراسر دشتستان معروف است. مهمترین روستا های تابع دهستان دالکی عبارت هستند از:قلعه سفید"خیرآباد"راه دار"بارگاهی"قراول خانه.

۳-تنگ ارم

روستای تنگ ارم مرکز بخش ارم دشتستان است . این روستا در منطقه کوهستانی دشتستان واقع شده و ارتفاع آن نسبت به سطح دریا ۸۹۰متر است. تنگ ارم در ۸۹ کیلومتری شرق برازجان واقع شده این روستا به وسیله جاده ای کوهستانی ولی اسفالته به مرکز شهرستان متصل می باشد . آب و هوای آن گرم و مرطوب است. ساکنین تنگ ارم به کار کشاورزی و دامپروری اشتغال دارند همچنین بافت قالی " گبه " جاجیم از کارهای دستی تنگ ارم می باشد . مهمترین محصولات کشاورزی آن گندم " جو " لیمو " نارنج و پرتقال است. مهمترین روستا های آن عبارت هستند از:آقا میر احمد " انارستان "بز پر "ده رود سفلی "دهرود علیا " رود فاریاب "کفتارو " پور جونک " سوک . تنگ ارم از سال ۱۳۸۰ به صورت بخش ارم در آمده است .

۴-رود فاریاب

رود فاریاب از توابع بخش ارم است و یکی از زیباترین روستا های کوهستانی شهرستان دشتستان می باشد. ساکنین رود فاریاب به کشاورزی و دامپروری اشتغال دارند مهم ترین محصولات کشاورزی و صنایع دستی این روستا عبارتند از:مرکبات " گندم " جو "برنج " قالی " گلیم "جاجیم . لازم به ذکر است که لیمو شیرین و لیمو ترش رود فاریاب و روستای نزدیک آن یعنی جمیله از کیفیت خوبی برخوردار است .

۵-زیارت

روستای زیارت مرکز دهستان زیارت است این روستا در مغرب برازجان و به فاصله ۱۶ کیلومتری آن قرار گرفته و جاده اسفالته بندر بوشهر گناوه از آن میگذرد آب و هوای زیارت مانند دیگر مناطق جلگه ای دشتستان گرم و خشک همراه با گرد و غبار در فصل تابستان است . کار اهالی روستای زیارت بیشتر کشاورزی و دامپروری می باشد . مهمترین محصولات کشاورزی آن گندم " جو " خرما و هندوانه است . مهمترین روستا های تابع زیارت عبارت هستند از : بنار آب شیرین " جرافی " جیمه " صیفی آباد " کلل " چاه خانی " عیسوند " چاه عربی " دهنو  .

ب:بخش سعد آباد

بخش سعد آباد از بخش های پنج گانه شهرستان دشتستان است . این بخش در حوزه دو رودخانه دالکی و شاهپور واقع شده و مشتمل بر دو دهستان زیز زاه و مزارعی می باشد.سعد آباد یکی از مهمترین قطب های کشاورزی شهرستان دشتستان به حساب می آید به طوری که این بخش بزرگترین و پربار ترین نخلستان های دشتستان را در خود جای می دهد و مهمترین محصولات کشاورزی این بخش عبارت هستند از: خرما " شیره خرما " گندم " جو " کنجد " تنباکو " پیاز " گوجه فرنگی " هندوانه و سبزی جات می باشد. مهمترین مراکز جمعیتی این بخش عبارت هستند از:

۱-شهر سعدآباد

شهر سعد آباد به عنوان مرکز بخش سعد آباد به حساب می آید و در فاصله ۳۰کیلومتری شمال برازجان و در ساحل رودخانه شاپور واقع است.وسعت شهر سعدآباد حدود۱۲۰هکتار است. اهمیت این شهر در واقع به علت قرار گرفتن آن در مرکز بخش سعد آباد است که محل داد و ستدهای محصولات کشاورزی به ویژه خرما می باشد.

۲-زیرراه

روستای زیرراه به فاصله ۵ کیلومتری سعدآباد و ۳۵ کیلومتری شمال برازجان در کنار رودخانه شاپور قرار گرفته و مرکز دهستان زیرراه از بخش سعد آباد شهرستان دشتستان است. این روستا بر روی اطلال و خرابه های شهر باستانی ((توز)) بنا گردیده و در نتیجه از موقعییت تاریخی برخوردار می باشد. روستای زیرراه مانند دیگر روستا های تابع بخش سعدآباد از موقعیت کشاورزی خوبی برخوردار است. اهالی این روستا بیشتر به کار کشاورزی و دامپروری اشتغال دارند و مهمترین محصولات کشاورزی آن عبارت هستند از : گندم " جو " خرما" تباکوه " صیفی جات می باشد.

۳-وحدتیه

شهر وحدتیه از وحدت و اتحاد دو آبادی بزرگ و مجاور هم یعنی مزارعی و بی براه به وجود آمده است. شهر وحدتیه مرکز دهستانی به همین نام است. این شهر به فاصله ۳۰ کیلومتری شمال شرق برازجان واقع و رودخانه های شاپور و دالکی به ترتیب در شمال و جنوب آن جریان دارند. اهالی وحدتیه و روستا های تابع آن به کشاورزی و دامپروری اشتغال د ارند.مهمترین محصولات کشاورزی آن گندم " جو " خرما " شیره خرما و تنباکو می باشد. مهمترین روستا های تابع آن عبارتند از: پلنگی " جره بالا " دشت گور " سیا منصور " شول " کان سرخ " میلک " ماردون " اسلام آباد " سرقنات می باشد.

ج-بخش شبانکاره

ناحیه شبانکاره در شمال و شمال غرب شهرستان دشتستان واقع است. طول آن ۴۰ و عرضش ۲۴ کیلومتر است. آب و هوای این ناحیه گرم و نسبتا مرطوب و میزان بارندگی آن نسبت به دیگر مناطق دشتستان بیشتر است. سد معروف شبانکاره که بر روی رودخانه شاپور و در مقابل شهر سعدآباد احداث گردیده در مشرق این ناحیه واقع است. اهالی شبانکاره بیشتر به کار کشاورزی و دام پروری و صنایع دستی اشتغال دارندمهمترین محصولات کشاورزی این ناحیه عبارتند از : خرما " شیره خرما " گندم " جو " کنجد " تنباکو " پیاز " هندوانه و سبزی جات است. مرکز بخش شبانکاره شهر ده کوهنه است و مهمترین مراکز جمعیتی بخش شبانکاره به شرح زیر است: ده کهنه ((شبانکاره ))"آبپخش " خلیفه ای " بنار آزادگان " بنار سلیمانی " چاه موشی " چهار برج " دشتی اسمائیل خانی " چم تنگ " چم درواهی " گناوه کان " مکابری " بصری " بویری " چهل زرعی عجم " چهل زرعی عرب " دهداران سفلی " دهداران علیا " ذکریایی " سر خره .

۱-دهکهنه((شبانکاره))

دهکهنه در ۳۶ کیلومتری شمال برازجان قرار دارد و به عنوان مرکز بخش شبانکاره شناخته می شود. این شهر بر سر راه برازجان و بندر گناوه واقع است وبه فاصله ۵ کیلومتری آن کوه های نسبتا بلندی و از جانب شمال و مغرب آن زمین های هموار و جلگه ای است. شبانکاره از جمله نقاط آباد و قدیمی دشتستان به حساب می آید. اهالی شبانکاره به کشاورزی و دام پروری مشغول هستند . محصولات کشاورزی آن عبارتند از گندم " جو " کنجد " تنباکو " و صیفی جات می باشد. از تولیدات شبانکاره می توان قالی بافی و تهیه گبه و گلیم را نام برد.

 ۲-آبپخش(( درواهی))


درواهی که امروزه به نام آبپخش تغییر نام یافته در ۱۸ کیلومتری شمال برازجان واقع و جاده اسفالته برازجان و بندر گناوه از آن میگذرد. آبپخش از نظر کشاورزی و دامداری در موقعیت بسیار خوبی برخوردار است زیرا وجود شبکه آبیاری در این منطقه سبب گردیده که اهالی به کار کشاورزی و باغبانی اشتغال داشته باشند. آبپخش و روستا های اقماری آن به عنوان منطقه مهم تولید خرمای دشتستان به حساب می آید. از دیگر محصولات کشاورزی آن میتوان گندم " جو " لیمو ترش " تنباکو و صیفی جات را نام برد.

۳-خلیفه ای((خلیفه))

این روستا از توابع بخش شبانکاره دشتستان است که در ۴۳ کیلومتری شمال غرب برازجان و ۷ کیلومتری دهکهنه قرار دارد.روستای خلیفه بر سر راه برازجان-بندرگناوه واقع است. مردم آن بیشتر به کار کشاورزی و دامپروری و قالی بافی و تهیه گلیم اشتغال دارند.مهم ترین محصولات کشاورزی آن گندم " جو " تنباکو "و صیفی جات است.